Dei fleste bølgjene ein kan observere på havet eller på ei strand kjem som følgje av vind, gjerne langt borte frå. Tre faktorar påverkar danninga av vindbølgjer.
Vindstyrke
Avstanden over ope vatn som vinden har blåse.
Kor lang tid vinden har blåse over eit visst område.
Storleiken og forma på havbølgjene vert avgjort av alle desse faktorane som virkar i lag. Hvor stor desse faktorane ver, hvor stor vert bølgjene.
Høgda (frå bølgjedal til bølgjetopp)
Lengd (frå bølgjetopp til neste bølgjetopp)
Korleis bølgjer blir til?
Bølgjer blir til når vinden bles på vatnet. På havet bles bølgjer inn mot land. Dei dreg med seg sandkorn av ulik storleik. På vegen tilbake frå stranda blir dei tyngste sandkorna liggande att.
Er det skilnad på bølgjer, eller er dei like?
Bølgjer er ikkje like store. Dette bestemmer storleiken på bølgjene: kor sterk vinden er, kor lang plass vinden har å blåse på (strøklengde) og vindhastighet.
Bølgjer treff fjellet ved kysten og slit det ned. Dette har skjedd i løpet av fleire millionar år. Det stadige trykket av bølgjer gjer at sanden flyttar seg, og berget blir slite ned. Andre stader har bølgjene laga ei hylle i berggrunnen.
Kannesteinen
Kannesteinen er ein spesiell statsformer stein som ligger i fjæra i bygda Oppedal på vestsider av Vågsøy i Sogn og Fjordane.
Kannesteinen har blitt forma av havet og bølgjer gjennom tusenar av år. Steinen er om lag 3 meter høy. Bølgjer møter fjellet og slir det ned. Medan nedslitinga (erosjonen) går føre seg, kan vi få slike skulpturar som Kanne steinen.
Torghatten
Holet gjennom Torghatten.
Bølgjer hadde laga dette store holet allereie før øya dukka opp av havet etter den siste istida. Holet er 160m langt,25m breitt og 75 m høgt.
Dette biltet viser korleis bølgjer har forma landskapet gjennom tusenvis av år.
Tunnellane i steinen betyr at straumen i vantet har leda bølgjene slik at hola i steinen har blitt til.
Monsterbølgje
v10. oktober 1903 var skipet RMS fire timer unna New York då den vart råka av ei monsterbølgje. Bølgja var minst 16 m høg og trefte skipet på babord side.
vI 1933 vart oljetankaren USS råka av ei enorm bølgje. Mannskapet triangulerte bølgja til å vere 34 m.
vI 1942 vart RMS «Queen Mary» råka av ei 28 meter høg bølgje og var nær ved å kantre
vI 1966 vart det italienske cruiseskipet råka av ei enorm bølgje.
vDen norske oljetankaren fekk skadar etter eit møte med ei monsterbølgje i 1974.
vI 1977 trefte oljetankaren ei monsterbølgje i Stillehavet. Det vart teke bilete av bølgja som var høgare enn den 22 meter høge.
vI 1978 gjekk transportskipet MS «München» ned etter å ha sendt ut eit naudsignal.. Mest sannsynleg vart skipet råka av ein monsterbølgje.
vRMS «Queen Elizabeth 2» vart råka av ei 29 m høg bølgje i Nord-Atlanteren i 1995.
vI 2001 vart skipa «Bremen» og «Caledonian Star» begge råka av same bølgja. Vindauge på vart knust, 30 meter over havnivå. Det var ingen kraftige straumar i området som kunne forklare korleis bølgja oppsto.
Deposition & Erosion
Kjelder: Læreboka, Aureka 8, Innblikk, Lærar Anders og Bergit
Korleis bølgjer oppstår
Dei fleste bølgjene ein kan observere på havet eller på ei strand kjem som følgje av vind, gjerne langt borte frå. Tre faktorar påverkar danninga av vindbølgjer.
- Vindstyrke
- Avstanden over ope vatn som vinden har blåse.
- Kor lang tid vinden har blåse over eit visst område.
Storleiken og forma på havbølgjene vert avgjort av alle desse faktorane som virkar i lag. Hvor stor desse faktorane ver, hvor stor vert bølgjene.Korleis bølgjer blir til?
Bølgjer blir til når vinden bles på vatnet. På havet bles bølgjer inn mot land. Dei dreg med seg sandkorn av ulik storleik. På vegen tilbake frå stranda blir dei tyngste sandkorna liggande att.
Er det skilnad på bølgjer, eller er dei like?
Bølgjer er ikkje like store. Dette bestemmer storleiken på bølgjene: kor sterk vinden er, kor lang plass vinden har å blåse på (strøklengde) og vindhastighet.
----------------------Små bølgjer----------------------------------------------------------------Store bølgjerKorleis påverkar bølgjer kysten vår?
Bølgjer treff fjellet ved kysten og slit det ned. Dette har skjedd i løpet av fleire millionar år. Det stadige trykket av bølgjer gjer at sanden flyttar seg, og berget blir slite ned. Andre stader har bølgjene laga ei hylle i berggrunnen.
Kannesteinen
Kannesteinen er ein spesiell statsformer stein som ligger i fjæra i bygda Oppedal på vestsider av Vågsøy i Sogn og Fjordane.Kannesteinen har blitt forma av havet og bølgjer gjennom tusenar av år. Steinen er om lag 3 meter høy. Bølgjer møter fjellet og slir det ned. Medan nedslitinga (erosjonen) går føre seg, kan vi få slike skulpturar som Kanne steinen.
Torghatten
Holet gjennom Torghatten.
Bølgjer hadde laga dette store holet allereie før øya dukka opp av havet etter den siste istida. Holet er 160m langt,25m breitt og 75 m høgt.Dette biltet viser korleis bølgjer har forma landskapet gjennom tusenvis av år.
Tunnellane i steinen betyr at straumen i vantet har leda bølgjene slik at hola i steinen har blitt til.
Monsterbølgje
v 10. oktober 1903 var skipet RMS fire timer unna New York då den vart råka av ei monsterbølgje. Bølgja var minst 16 m høg og trefte skipet på babord side.
v I 1933 vart oljetankaren USS råka av ei enorm bølgje. Mannskapet triangulerte bølgja til å vere 34 m.
v I 1942 vart RMS «Queen Mary» råka av ei 28 meter høg bølgje og var nær ved å kantre
v I 1966 vart det italienske cruiseskipet råka av ei enorm bølgje.
v Den norske oljetankaren fekk skadar etter eit møte med ei monsterbølgje i 1974.
v I 1977 trefte oljetankaren ei monsterbølgje i Stillehavet. Det vart teke bilete av bølgja som var høgare enn den 22 meter høge.
v I 1978 gjekk transportskipet MS «München» ned etter å ha sendt ut eit naudsignal.. Mest sannsynleg vart skipet råka av ein monsterbølgje.
v RMS «Queen Elizabeth 2» vart råka av ei 29 m høg bølgje i Nord-Atlanteren i 1995.
v I 2001 vart skipa «Bremen» og «Caledonian Star» begge råka av same bølgja. Vindauge på vart knust, 30 meter over havnivå. Det var ingen kraftige straumar i området som kunne forklare korleis bølgja oppsto.
Deposition & Erosion
Kjelder: Læreboka, Aureka 8, Innblikk, Lærar Anders og Bergit